Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW)
The Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women

Kabul Tarihi: 18 Aralık 1979
Yürürlüğe Giriş Tarihi: 3 Eylül 1981
Türkiye, CEDAW’ı, 20 Aralık 1985 tarihinde kabul etti.

CEDAW NEDEN ÖNEMLİDİR?
İster devlet ister özel şahıslar tarafından olsun, kadınlara karşı yapılan her türden ayrımcılığı ortadan kaldırmayı amaçlayan, kadınlara yönelik ayrımcılığı bir insan hakları sorunu olarak gören ilk bağlayıcı uluslararası sözleşmedir.

2 Mart 200 itibariyle 186 ülke Sözleşme’ye taraftır.

1. Madde: Ayrımcılığın Tanımı

İşbu Sözleşmeye göre, “kadınlara karşı ayırım” deyimi kadınların, medeni  durumlarına bakılmaksızın ve kadın ile erkek eşitliğine dayalı olarak politik, ekonomik, sosyal, kültürel, medeni ve diğer sahalardaki insan hakları ve temel özgürlüklerinin tanınmasını, kullanılmasını ve bunlardan yararlanılmasını engelleyen veya ortadan kaldıran veya bunu amaçlayan ve cinsiyete bağlı olarak yapılan herhangi bir ayırım, mahrumiyet veya kısıtlama anlamına gelecektir.
Kadınların siyasal, sosyal, ekonomik, hukuki ve kültürel haklardan erkeklerle eşit oranda yararlanmalarını öngörür.
Bu eşitliğin sağlanması için geçici özel tedbirlerin alınmasını öngörür.
Kadın-erkek eşitsizliğine yol açan geleneksel uygulama ve inançları değiştirilmesi için tedbirler alınmasını ve bir politika oluşturulmasını öngörür.
Yasal değişiklikleri eşitliğin sağlanması bakımından yeterli görmez. Yasaların etkin biçimde uygulanması ve kadın erkek eşitliğinin kamusal ve özel yaşamda hayata geçirilmesi için bir devlet politikası oluşturulmasını öngörür.

CEDAW NASIL BİR KORUMA ÖNGÖRÜR?
Kadınların siyasal, sosyal, ekonomik, hukuki ve kültürel haklardan erkeklerle eşit oranda yararlanmalarını öngörür.
Bu eşitliğin sağlanması için geçici özel tedbirlerin alınmasını öngörür.
Kadın-erkek eşitsizliğine yol açan geleneksel uygulama ve inançları değiştirilmesi için tedbirler alınmasını ve bir politika oluşturulmasını öngörür.
Yasal değişiklikleri eşitliğin sağlanması bakımından yeterli görmez. Yasaların etkin biçimde uygulanması ve kadın erkek eşitliğinin kamusal ve özel yaşamda hayata geçirilmesi için bir devlet politikası oluşturulmasını öngörür.

CEDAW hangi hakları korur?
1. Madde: Kadınlara karşı ayrımcılığın tanımı
2. Madde: Devletin geliştireceği politika
3. Madde: Temel hak ve özgürlüklerin korunması
4. Madde: Özel tedbirler: Geçici ve özel
5. Madde: Ayrımcı önyargılar, gelenekler ve uygulamaların ortadan kaldırılması
6. Madde: Kadın ticaretinin engellenmesi ve fuhuş yolu ile istismara son verilmesi
7. Madde: Siyasi ve sosyal yaşam
8. Madde: Temsil
9. Madde: Uyrukluk
10. Madde: Eğitim
11. Madde: İstihdam
12. Madde: Sağlık
13. Madde. Ekonomik ve sosyal yaşam
14. Madde: Kırsal kesimde yaşayan kadınlar
15. Madde: Hukuk
16. Madde: Evlilik ve Aile Hayatı

CEDAW KOMİTESİ

Sözleşmenin 17. maddesi, denetim organı olarak CEDAW Komitesinin kurulmasını öngörmüştür.
Sözleşmeye taraf devletler tarafından aday gösterilen ve seçimle görev alan 23 bağımsız uzman kadından oluşur.
Komite’nin şu anki başkanı, Prof. Dr. Feride Acar

KOMİTE NASIL DENETİM YAPAR?
1- Ülke Raporları
Devletlerin her 4 yılda bir sundukları raporları inceler ve tavsiyelerde bulunur.
Devletlerin sunduğu raporlar ülkedeki politik, hukuksal ve sosyal çerçevede Sözleşmeyi uygulamak için aldığı tedbirleri, her bir maddeye ilişkin olarak atılan adımları içerir.
Bu raporları değerlendirirken ihtiyaç duyduğunda STK’lardan ve bağımsız organlardan istatistiksel bilgiler alır.
Komite devlet yetkililerine soru sorabilir.

STK’lar bu sürece nasıl katkıda bulunabilirler?
STKlar “gölge rapor” denilen alternatif raporlarla, Komite’nin ilgili devlet hakkında yayınlayacağı rapora etkide bulunurlar.
Komite toplandığında STKlar oturumlara gözlemci olarak katılabilirler, lobi faaliyeti yürütebilirler
Rapor ve bilgilerin gönderilebileceği adres: Room DC2-1220, P.O. Box 20, United Nations, New York, NY 10017, United States of America
Raporlar her bir Sözleşme maddesine ilişkin, kısa ve net olmalı. İstatistiksel bilgiler içermesi ve somut önerilerde bulunması yararlı olur.

2. Tavsiye Kararları
Sözleşmenin 21. maddesinin verdiği yetki ile Komite, genel tavsiye kararları yolu ile CEDAW’ı yorumlar.
Herhangi bir devlete yönelik olarak yayınlanmazlar, geneldirler.
Tavsiye niteliklidirler, bağlayıcı değildirler!

3. İhtiyari Protokol
1993 yılında Viyana’da yapılan Dünya İnsan Hakları Konferansında, 1995 yılında Pekin’de yapılan Dünya Kadın Konferansında, gündeme geldi.
1999 yılında ihtiyari protokol BM Genel Kurulunda kabul edildi.
2000 yılında yürürlüğe girdi.
Türkiye, 8 Eylül 2000’de, İhtiyari Protokol’e imza attı ve 29 Ekim 2002’de İhtiyari Protokol’ü onayladı.

İhtiyari Protokol nedir?
Devletin yargılama yetkisi altında bulunan kadınlara ve kadın gruplarına, Sözleşme’nin ihlal edilmesi halinde CEDAW Komitesine BİREYSEL BAŞVURU HAKKI tanır.

Komite’ye İNCELEME YETKİSİ tanır.

Bireysel Başvuru Koşulları
Sözleşme’de korunan haklardan en az biri ihlal edilmiş olmalıdır.
İç hukuk yolları tüketilmiş olmalıdır.
Başvuru yazılı ve imzalı olmalıdır.
Dava konusu, daha önce başka bir uluslararası mekanizmada incelenmemiş ya da halen incelenmiyor olmalıdır.
Devletin İhtiyari Protokolü kabulünden sonra gerçekleşen bir ihlal olmalıdır.

Bireysel Başvurunun Sonuçları
Komite, telafisi imkansız bir zararın gerçekleşebileceği hallerde, ihtiyati tedbir alınmasına karar verebilir.
Komite, devletten bilgi alabilir. Devletin de 6 ay içinde görüş bildirme hak ve yükümlülüğü vardır.
Komite, İnceleme sonucunda devlete görüş ve önerilerini bildirir. Devlet 6 ay içinde, aldığı tedbirleri Komite’ye bildirir.
Komite, tazminat ödenmesine ya da bir ceza verilmesine hükmedemez.
Komite, devletin bu görüşleri dikkate alıp almadığını takip eder.

Komite’nin İnceleme Yetkisi
İhtiyari Protokol’e taraf olan bir devlette, CEDAW’da korunan hakların ciddi ve sistematik biçimde ihlal edilmesi halinde, Komite kendiliğinden harekete geçerek inceleme yetkisini kullanır.
Devletle işbirliği yapma yollarını arar.
Devlet kabul ederse inceleme ziyaretinde bulunabilir.
Görüş ve önerilerini başvurucu ve devlete bildirir.
Devlet buna 6 ay içinde cevap verir.
Prosedür gizli yürütülür.

4. Devletlerin Başvurusu
CEDAW’ın 29. Maddesine göre iki veya daha fazla taraf devlet arasında Sözleşmenin yorum veya uygulamasından doğan ve müzakere ile çözümlenemeyen herhangi bir uyuşmazlık, birinin talebi ile hakem kuruluna götürülecektir.
Taraflar tahkimname talebinden itibaren 6 ay içinde hakem kurulunun teşekkül tarzında anlaşmazlarsa, taraflardan herhangi biri uyuşmazlığı Uluslararası Adalet Divanı’na, Divan Statüsü uyarınca götürebilir.
Bu konuda çok sayıda çekince vardır ve bu koruma yolu, şimdiye kadar hiç kullanılmamıştır.

Komitenin Türkiye Raporu
17-20 Ocak 2005
TCK’da bekaret testlerinin veya genital testlerin kadınların rızası olmadan yapılamayacağı belirtilmeli. Bu tür testlerde, kadının rızası ön şart olmalı.

TCK’da “namus” yerine “töre” iadesinin kullanılması ceza indirimine yol açabilir. Hem namus hem de töre cinayetlerine en ağır ceza verilmeli; töre ve namus cinayetleri, “nitelikli insan öldürme” suçu kapsamında değerlendirilmeli.

TCK’da 15-18 yaş arası gençlerin kendi rızalarıyla girdikleri cinsel ilişkilere getirilen yasaklar özellikle kız çocuklarını olumsuz etkiler. Bu yasaklar kaldırılmalı.

Medeni Kanun’da “edinilmiş malların ortak paylaşımını” düzenleyen Mal Rejimi, geriye doğru uygulanmalı. Yasanın bugünkü halinin yarattığı olumsuz sonuçları devlet takip etmeli.
Aile içi şiddet sürüyor. Şiddet gören kadınlar, yasalarda yer alan korunma mekanizmalarından habersiz. Devlet, kadına karşı şiddet konusunda eylem planlarını hayata geçirmeli. “Ailenin Korunması Yasası”nın uygulanıp uygulanmadığı izlenmeli.
Türkiye’de kadın sığınaklarının sayısı yetersiz. Belediyeler Yasası ile sığınakların yerel yönetimlere devri, kadınlar açısından yeni tehlikeler içeriyor. Devlet yeni sığınaklar açmalı, yerel yönetimlerin yeni sığınaklar açmak için mali kaynağa ve insan kaynağına sahip olup olmadığını kontrol etmeli. Ayrıca, sığınakların işletilmesi ve denetlenmesi konularında sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliğine gitmeli.